सर्लाही । सर्लाहीको हरिवन नगरपालिका वडा नम्बर ९मा झन्डै दुई सय बर्ष पुरानो दनुवार बस्ती छ । दनुवार जातिको बसोबास भएकै कारण दनुवारी गाउँ उपनाम पाएको यो बस्ती निक्कै आकर्षक अनि रमाइलो पनि छ ।
नेपालको इतिहास र यहाँका जातिहरूको विकासक्रम निकै गौरवशाली र विविधतापूर्ण छ । हरिवन नगरपालिकाको दनुवारी टोलमा बसोबास गर्ने अधिकांश दनुवार भने कछडीया दनुवारमा पर्छन् । कछडीया द्नुवारहरु हिन्दु धर्म मान्छन् भने दनुवार जातिको आफ्नो कुनै धर्म नहुने उनिहरु बरम बाबालाई इस्ट देव मानेर पुजा गर्ने गर्छन् ।
अक्सर धर्ती पुत्र दनुवार जातिको बसोबास भने नदि किनारमा हुने गर्छ । सोझा अनि मिजासिला दनुवार जातिहरु कर्म र मेहनतको कसिमा आफूलाई उभ्याउँदै जीवन यापन गर्ने गर्छन् ।
दनुवार जातिका विद्वान लगना दनुवार भन्छन् :- पछिल्ला दिनहरुमा दनुवार जातिको भाषा संकटमा छ भने भाषा जोगाउन हम्मे हम्मे परेको छ । कछडीया द्नुवारहरुले त, थर नै फेर्न थालिसकेको पाइयो जसको कारणले सिंगो दनुवार जाति नै अप्ठ्यारोमा परेको छ ।
दनुवार भाषा संस्कृती बारेमा जानकार हरिवन नगरपालिकाका स्थानीय रामशरण उप्रेती भन्छन् दनुवार मुलतः तीन किसिमका हुन्छन् एकथरी दनुवारले आफुलाई जनै दनुवार अथवा क्षेत्रीय भन्छन् । त्यस्तै चुरेको फेदिमा कछडिया दनुवार बस्छन् भने
रैया दनुवार चुरे उत्तर भित्री भाग महाभारत क्षेत्रमा बसोबास गर्ने गर्छन् ।
नाच गानलाई खुबै रुचाउने दनुवारहरुका लोग्ने जातिले ठाडो धोती लगाउने गर्छन् । दनुवार जातिमा पहिला-पहिला डि सर्ने अर्थात (बसाइ सर्ने) चलन थियो । दनुवार जातिका अगुवाहरुले गाउँमा रोग ब्याध लाग्यो भने नयाँ र फरक ठाउँमा बसाई सर्ने र उक्त स्थानमा झन्डा गाड्ने गर्दथे ।
दनुवार जातिमा एउटा अनौठो तर रोचक तथ्य पनि लुकेको पाइन्छ, घरमा आगो लाग्दा पनि हलो जुवा र जाल (खौंकी) बोकेर खोला किनार माछ मार्न पुग्ने गर्थे । पुरानो र जीवन्त पेशा माछा मार्नु दनुवार जातिको सस्कृति भित्र लुकेको सुन्दर पहिचान हो ।
बिबाहमा पहिला-पहिला केटी किन्नु पर्दथ्यो, केटी माग्न जानेले लागेको खर्च दिनु पर्ने अर्थात बिबाह खर्च (करिन) दिनु पर्दथ्यो । करिनमा धान, मकै गहुँ दिनु पर्दथ्यो जसमा १२ मन धान ६ सय रुपैया बुझाउँने चलन थियो ।
दनुवार जातिको कुनै आफ्नो पुरोहित हुदैन उनिहरु
पुरोहितका रुपमा झा बाहुनलाई पुज्ने गर्छन् । दनुवार जातिले न्वारनको नाम गाउँलेहरुले बार र जन्मेको आधारमा राख्ने गर्छन् जस्तै बुधना, मंगले, बिरिया …. आदि । दनुवारहरु धर्तीपुत्र हुन् । उनिहरुको मुख्य पेशा माछा मार्नु हो भने खेती लगायतका काममा उनीहरुको निपुर्णता देखिन्छ ।
काठमाडौँ उपत्यका र आसपासका क्षेत्रको विकासक्रममा पनि दनुवारहरूको श्रम र सीपको योगदान रहेको पाइन्छ । दनुवार जाति स्वभावले अत्यन्तै सोझा, इमान्दार र मिहिनेती देखिन्छन्।
सरकारको दनुवार जातिलाई ‘सीमान्तकृत समूह’ मा वर्गीकृत गरेको छ। दनुवार जातिको भाषा, सँस्कृति र मौलिक परम्पराको संरक्षण गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो ।
छोरा मन्जितको जन्मोत्सवको अबसरमा श्रमदान अभियानमा आर्थिक सहयोग गर्ने
भारतीय नम्बर प्लेटका सवारीमाथि प्रतिबन्धविरुद्ध सर्लाहीमा सर्वदलीय चेतावनी
लालबन्दी नगर अस्पतालको सेवा नियमित सञ्चालन सम्बन्धी नागरिक अपिल
सर्लाहीमा काठसहित एक ट्याक्टरे नियन्त्रणमा
सर्लाहीमा काठसहित एक ट्याक्टरे नियन्त्रणमा
